ความเป็นมา

       น้ำตกทีราชันย์ อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ยวมฝั่งซ้ายตอนล่าง ท้องที่การปกครอง บ้านแม่สะกั๊วะ ตำบลท่าผาปุ้ม อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ประกาศตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 178 (พ.ศ.2506)

    ป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ยวมฝั่งซ้ายตอนล่าง บริเวณน้ำตกทีราชันย์มีสภาพพื้นที่เป็นภูเขาสูงชันสลับซับซ้อนโอบล้อม มีลำห้วยน้ำตกทีราชันย์ไหลผ่าน ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารของต้นน้ำตกทีราชันย์มีทรัพยากรป่าไม้ที่มีคุณค่า ทั้งสภาพป่าดงดิบ ป่าดิบเขา ป่าเบญจพรรณ และพืชสมุนไพร มีค่าและหายากจำนวนมาก เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยที่สำคัญของสัตว์ป่านานาชนิด นอกจากนี้ยังมีแหล่งท่องเที่ยวที่น่าสนใจ ได้แก่น้ำตกทีราชันย์ สัตว์ป่าหายาก สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำหายาก เป็นต้น สภาพธรรมชาติและทัศนียภาพทั้งป่าไม้ สายธาร ขุนเขาที่สวยงาม อากาศเย็นสบาย เหมาะแก่การท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งอยู่ไม่ไกลชุมชุนมากนัก

    สภาพปัจจุบันน้ำตกทีราชันย์จะเป็นที่รู้จักเฉพาะนักท่องเที่ยวชาวไทยในพื้นที่และชาวต่างชาติมาท่องเที่ยวบ้างเพราะไม่ค่อยมีใครรู้จัก หรือไม่ก็เฉพาะนักท่องเที่ยวชอบนิยมไพร เนื่องจากแต่ก่อนถนนหรือเส้นทางการเดินทางลำบาก เป็นระยะทางไกลพอสมควร ขณะนี้ ได้มีการปรับปรุงเส้นทาง รถยนต์สามารถเข้าถึง ราษฎรที่อาศัยอยู่ใกล้เคียงได้เสนอปัญหาโดยผ่านการประชาคมหมู่บ้าน ในเวที อบต.สัญจรได้เสนอให้ทางราชการเร่งหามาตรการที่จะอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติในบริเวณดังกล่าว เพื่อสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวให้กับชุมชนเพิ่มขึ้น จากเดิมที่จะต้องรอนักท่องเที่ยวที่มาใช้บริการ โฮมสเตย์ ของหมู่บ้าน ซึ่งนานๆจะมีเข้ามาใช้บริการสักครั้ง จากการจัดเข้ามาของทางราชการบ้างหรือของเอกชนบ้าง อีกทั้งให้มีการจัดการให้ถูกต้องตามหลักวิชาการ เพื่อพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่ออำนวยประโยชน์แก่ประชาชนโดยส่วนรวมอย่างยั่งยืนตลอดไป